13 سپتامبر 2025- دیابت نوع ۲ (T2D) به یکی از بیماری ‌های مزمن پیشرو در جهان از نظر شیوع و مرگ‌ومیر تبدیل شده است. طبق گزارش فدراسیون بین ‌المللی دیابت (IDF)، در سال ۲۰۲۱حدود ۵۳۷ میلیون بزرگسال در سراسر جهان با دیابت زندگی می ‌کردند که بیش از ۹۰ درصد موارد مربوط به دیابت نوع ۲ بود. همچنین، داده‌ های اخیر از بررسی ملی سلامت و تغذیه ایالات متحده (NHANES) نشان داد که در سال ۲۰۲۰حدود ۳۸٫۶ درصد از بزرگسالان آمریکایی در وضعیت پیش ‌دیابتی قرار داشتند و در معرض خطر بالای پیشرفت به دیابت نوع ۲ و ابتلا به عوارض مرتبط بودند.

اگرچه مطالعات زیادی تأیید کرده‌ اند که عوامل تغذیه ‌ای نقش مهمی در شروع و پیشرفت دیابت نوع ۲ دارند، اما اثرات پیشگیرانه اسیدهای چرب غیراشباع n-3 دریایی مانند دوکوزاهگزانوئیک اسید(DHA)  و ایکوزاپنتانوئیک اسید (EPA) بر خطر دیابت نوع ۲ در افراد پیش‌ دیابتی همچنان بسیار بحث‌ برانگیز است. به ‌ویژه، اینکه آیا این اسیدهای چرب از طریق عضله اسکلتی سطح گلوکز خون را تنظیم می‌ کنند و مکانیسم‌ های زیربنایی آن چگونه هستند، هنوز مشخص نیست.

پیشرفت پژوهش

محققان در این مطالعه ابتدا داده‌ های بانک زیستی بریتانیا (UK Biobank) را تحلیل کرده و دریافتند که مصرف منظم مکمل روغن ماهی با کاهش 9 درصدی خطر ابتلا به دیابت نوع ۲ در افراد پیش ‌دیابتی همراه است. این اثر محافظتی تحت تأثیر واریانت ‌های ژنی درGLUT4  قرار داشت. برای بررسی بیشتر مکانیسم‌ های زیربنایی، تیم تحقیقاتی مداخله تغذیه ‌ای بلندمدتی با DHA یاEPA (به میزان ۱ درصد وزنی در رژیم غذایی) در موش ‌های دیابتی db/db انجام دادند و سپس تحلیل متابولومیک غیرهدفمند عضلات اسکلتی را با استفاده از کروماتوگرافی مایع فوق ‌العاده عملکردی(UHPLC)  و طیف ‌سنجی جرمی با وضوح بالا (HRMS) انجام دادند.

نتایج نشان داد که مداخله با EPA به‌ طور قابل توجهی غلظت اسید پیروویک را در عضله اسکلتی موش ‌های ماده کاهش داد، در حالی که DHA این غلظت را در موش‌ های نر افزایش داد و هر دو باعث افزایش محتوای اسید لاکتیک شدند. همچنین،DHA  و EPA به‌ طور قابل توجهی سطح آمینواسیدهای شاخه‌ دار(BCAAs)، کراتین و متابولیت ‌های مرتبط با متابولیسم گلوکز را تغییر دادند. پژوهش‌ های بیشتر نشان داد که DHA و EPA متابولیسم گلوکز را تحت تحریک انسولین در عضله اسکلتی با افزایش بیان آنزیم ‌های پیروویک دهیدروژناز (PDH) و گلیکوژن سنتاز (GS) و کاهش بیان PDK4 تقویت می‌ کنند، که در نهایت منجر به افزایش اکسیداسیون گلوکز و سنتز گلیکوژن می‌ شود.

در رابطه با مکانیسم انتقال GLUT4، اسید چرب  EPAبه ‌طور جامع انتقال GLUT4 به غشای سلولی را با فعال ‌سازی قابل توجه فسفریلاسیون AKT، افزایش بیان GLUT4 و تقویت سطح mRNA و پروتئین عوامل کلیدی انتقال وزیکول ‌ها از جملهRab GTPases (rab4/5/8a/13/14)  و t-SNAREها(SNAP23/syntaxin4)  ارتقاء می ‌دهد. در مقابل، اسید چربDHA  عمدتاً از طریق افزایش انتخابی بیانrab5/8a  و syntaxin4 عمل می ‌کند. قابل توجه است که EPA در تنظیم فرآیند انتقال وزیکول GLUT4 و اصلاح فنوتیپ هایپرگلایسمی، عملکرد بهتری نسبت به DHA نشان داد. به عبارت دیگر،EPA  در بهبود عملکرد سلول‌های عضلانی برای جذب قند و کاهش قند خون، نسبت به DHA مؤثرتر عمل کرده است. این تفاوت به دلیل توانایی بیشتر EPA در فعال ‌سازی مسیرهای سلولی مرتبط با جابه‌جایی GLUT4 است.

چشم‌ انداز آینده

این مطالعه نخستین پژوهش در یک گروه بزرگ آینده‌ نگر است که تأیید می ‌کند مصرف مکمل‌ روغن ماهی می ‌تواند خطر ابتلا به دیابت نوع ۲ را در افراد پیش ‌دیابتی کاهش دهد. این مطالعه به‌ طور سیستماتیک نشان داد که DHA وEPA  با بهبود متابولیسم هوازی گلوکز، سنتز گلیکوژن و انتقال وزیکول GLUT4 در عضله اسکلتی، تعادل گلوکز را در افراد پیش‌دیابتی بهبود می ‌بخشند و در نتیجه خطر شروع دیابت نوع ۲ را کاهش می ‌دهند. شایان ذکر است که تاثیر EPA در کاهش قند خون قوی ‌تر از DHA است. این یافته‌ ها یک راهبرد پیشگیرانه مبتنی بر تغذیه دقیق برای مداخله در پیش ‌دیابت ارائه می ‌دهند و پشتیبانی نظری و مسیرهای جدیدی برای توسعه رویکردهای پیشگیری و درمان دیابت نوع ۲با هدف قرار دادن انتقال GLUT4 فراهم می‌ کنند.

منبع:

https://www.news-medical.net/news/20250820/Fish-oil-supplementation-can-reduce-risk-of-developing-type-2-diabetes-in-prediabetic-individuals.aspx